programa xeo ppau 2014-15

19 Febreiro, 2015
RELACIÓN DE BLOQUE E UNIDADES PAU DE XEOGRAFIA DE ESPAÑA

PROBA AVALIATORIA 1º CUATRIMESTRE [PAAU/OPCIÓN B]

BLOQUE I: Natureza e medio ambiente en España

TEMA 1: XUÑO 2013, Formación e evolución xeomorfolóxica da P.I. e das Illas Canarias e Baleares. Tipos de unidades morfoestruturais.

– Formación e evolución xeomorfolóxica da P.I. e das Illas (da era arcaica ao glaciarismo cuaternario).

– Tipos de unidades: zócolo, macizos antigos, cordilleiras de pregamento, cuncas sedimentarias.

PRÁCTICOS: Perfil topográfico N-S/Mapa temático (Unidades xeotectónicas ou litoloxicas* (XUÑO 2012)

CONCEPTOS: Aluvión; Foz; Litosfera; Meseta; Penechaira; Somontano ou pé de monte;Tectónica de placas

TEMA 2: XUÑO 2012 e 2014, Factores xeográficos e termodinámicos que inflúen no clima de España.

– Factores xeográficos: latitude, situación, influencia do mar, relevo.

– Factores termodinámicos: en altura (Jet Stream) e en superficie (centros de acción, masas de aire, frontes)

PRÁCTICOS: Mapas do tempo* (XUÑO 2013) e climogramas. Mapa temático (Unidades climáticas, de elementos climáticos -mapas térmicos e pluviométrico* (SETEMBRO 2012 e 2014).

CONCEPTOS: Aridez; Barlovento; Inversión térmica; Isóbara; Isohieta; Umbría

TEMA 3: Problemática dos recursos hídricos en España e posibles solucións.

– Os transvases.

– A desalinización.

– A recuperación de acuíferos.

– O saneamento dos ríos

PRÁCTICOS: Hidrogramas e perfís hidrográficos. Mapa temático (Confederacións hidrográficas).

CONCEPTOS: Cunca fluvial; Estiaxe; Marisma

TEMA 4: SETEMBRO 2014, Factores da diversidade bioxeográfica.

– Situación xeográfica e procesos naturais.

– Acción antrópica.

PRÁCTICOS: Catenas. Mapa temático (Mapas de distribución de especies arbóreas* (SETEMBRO 2013).

CONCEPTOS: Laurisilva; Maquis; Vexetación clímax; Vexetación antrópica

TEMA 5: SETEMBRO 2013, Diversidade climática galega e a súa influencia nos ríos e na vexetación.

-Diversidade climática.

-Os ríos de Galicia.

-A diversidade bioxeográfica

PRÁCTICOS: Perfil topográfico W-E* (XUÑO 2014) e Paisaxes naturais.

CONCEPTOS: Esteiro; Landa; Ría; Tómbolo

TEMA 6: SETEMBRO 2012, Repercusións ambientais da acción humana: contaminación, cambio climático e pegada ecolóxica.

PRÁCTICOS: Mapa de riscos e Mapa de espazos protexidos

CONCEPTOS: Avaliación de impacto ambiental; Ecosistema; Efecto invernadoiro; Paisaxe

BLOQUE IV: A organización políticoadministrativa española, contrastes e políticas rexionais

TEMA 1: Contrastes e políticas rexionais en España.

– Antecedentes históricos.

– Desequilibrios territoriais.

– Factores de transformacións.

– Políticas rexionais.

PRÁCTICOS: Mapa temático (Desequilibrios rexionais)

CONCEPTOS:- Parroquia; Municipio; Provincia; Comunidade Autónoma; Estatuto de Autonomía

BLOQUE V: España en Europa e no mundo

TEMA 1: O novo escenario xeopolítico:

– Desigualdade no mundo.

– Comercio desigual, débeda externa.

– Posición de España no mundo.

PRÁCTICOS: Mapa témático (Mapamundi dos grandes fluxos comerciais).

CONCEPTOS: Comisión europea; Movementos antiglobalización; Obxectivos do Milenio; Xeopolítica

Advertisements

prácticos bloques IV-V, temas 15 e 16

9 Febreiro, 2015

PROBA DE AVALIACION BLOQUES IV-V. XEOGRAFIA 2º BACH D. XANEIRO 2015

3.- PRAXE: A&C “OS INDECADORES DE BENESTAR”. Valor 4 puntos

3.1.1.- Relacione as provincias das CCAA de Extremadura e Castela A Mancha e cita as capitais autonómicas. 1 punto.

3. 1.2.- Comente o documento en cuestión, segundo as seguintes p.d.v. 3 puntos.

3.1.2.1.- Tipo de imaxes. 1 punto.

3.1.2.2.- Lectura dos documentos propostos (desigualdades rexionais segundo os indicadores de benestar social) e aporta as tuas conclusións (rexións de convergencia e rexions de competitividade) . 1 punto.

3.1.2.3.- Desenvolve un comentario coherente cos factores explicativos destes desequilibrios territoriais e das políticas de cohesión (Fonde de Compensación interterritorial). 1 punto.

Fonte: http://files.noespazoenotempo.webnode.es/200000600-cd12ccf066/benestar%20social.pdf

PLANTA/MODELO

.1.2.- COMENTE O DOC. EN CUESTIÓN, SEGUNDO AS SEGUINTES P.D.V. 3 PUNTOS.

3.1.2.1.- TIPO DE IMAXES1 PUNTO.

– Docs cartográficos: Mapas referenciais, político-administrativos, provinciais e mapas temáticos/de temática territorial (contrastes rexionais) en relación con indicadores de benestar social (poboación con estudos superiores, nº de camas hospitalarias por 10.000 habs, nº de asalariados con contrato laboral indefinido e taxa de actividade feminina). Estos mapas temáticos adoptan, como é habitual na representación de superficies, a forma de mapa de coropletas (coras), que no caso concreto dos docs propostos coinciden con agregados de CCAA. As lendas articúlanse en 4 rangos ou categorías con valores expresados en porcentaxes, que na versión en cor reserva os valores extremos aos matices de maior intensidade.

3.1.2.2.- LECTURA DOS DOCS PROPOSTOS (desigualdades rexionais segundo os indicadores de benestar social) e aporta as tuas conclusións (rexións de convergencia e rexions de competitividade) .1 PUNTO.

– Para a lectura ou análise dos docs propostos como exercicio de avaliación (vs traballo de casa) simplificámo-la en función dun rango medio alto e doutro rango medio baixo segundo respectivamente ás porcentaxes superiores e inferiores a 45%, 35%, 65% e 45%, hipotéticamente suficientes para reflictar as rexións en inferioridade ou de superioridade a equilibrar a traves dos Fondos de compensación interterritorial.

Dacordo co anterior, destacamos: 1) un contrate entre as CCAA de Pais Vasco e de Navarra coas de Cantabria e Madrid frente ao resto do territorio nacional; 2º) un contraste norte-sur do territorio español; 3) confirmación do contrate anterior norte-sur con tendencia a privilexiar o benestar do nordeste; 4ª) ratificación da tendencia anterior de maneira nítida. En sentido mais restrinxido constátase unha xerarquía do benestar en España a favor das CCAA de Cataluña (3 veces no rango alto), de Madrid, de País Vasco e da Comunidade Foral (2 veces en rango alto).

Como factor explicativo, apuntamos a coincidencia das 4 CCAA no mapa de asalariados indefinidos, é dicir, da importancia do desenvolvemento económico. Outros factores serían a autonomía orzamentaria no caso das CCAA do norte (cfr., concerto económico), a centralidade histórica de Cataluña como rexión industrializada (cfr., taxa de actividade feminina) vs a unha centralidade de Madrid mais limitada (cfr, capital dun Estado con ampla descentralización política).

3.1.2.3.- DESENVOLVE UN COMENTARIO coherente cos FACTORES EXPLICATIVOS DESTES DESEQUILIBRIOS TERRITORIAIS E DAS POLÍTICAS DE COHESIÓN (Fondo de Compensación interterritorial). 1 punto.

(FONTE TEMA 15) DESEQUILIBRIOS TERRITORIAIS E POLÍTICAS REXIONAIS

No Estado das autonomías, un Estado democrático e social de dereito, que se basea na igualdade territorial e na solidaridade, existen desequilibrios entre as rexións dertivados de factores internos de desigualdade e tamén de factores externos de relacións desiguais que afectan á súa competitividade económica, ao benestar da súa poboación e á calidade do seu medio ambiente.

O desenvolvemento económico dunha rexión relaciónase coa súa capacidade de producción, cos ingresos e nivel de consumo da súa poboación, coa creación de emprego e co investimento de capital realizado en infraestruturas ou en servizos sobre todo cos relacionados coa producción e difusión do coñecemento. Sen embargo, o benestar das rexións non depende só do crecemento económico, senón tamén da distribución dos beneficios entre os seus diferentes grupos de poboación.

A persistencia dos desquilibrios territoriais fai necesario implementar políticas sociais para atenualos. En España a política rexional iniciouse na década dos 60 cos Plans de Desenvolvemento (1964-75), ou de descentralización en certas áreas atrasadas para que actuasen como motor de desenvolvemento do contorno. Tras un periodo de letargo (1975-85, crise das fontes de enerxía e transición política), deron lugar a partir de 1986 coa adhesión española á Comunidade Europea a unha nova política rexional marcada polas directivas da Comisión Europea e os seus instrumentos de financiación, os chamados Fondos Estructurais (FEOGA, FEDER, FSE) e de Cohesión interterritorial, cuxo reparto se establecer segundo criterios socio-económicos que clasifican o mapa europeo en rexións de obxectivo 1 ou de convergencia e de Obxectivo 2 ou de competitividade,

benestar para blogue

PROBA DE AVALIACION BLOQUES IV-V. XEOGRAFIA 2º BACH D. XANEIRO 2015

MAPA DE FLUJOS DE MERCANCIAS

3.- PRAXE: A&C “OS FLUXOS DO COMERCIO MUNDIAL”. Valor 4 puntos

3.1.1.- Relacione as provincias das CCAA de Andalucía e de Aragón. 1 punto.

3.1.2.- Comente o documento en cuestión, segundo as seguintes p.d.v. 3 puntos.

3.1.2.1.- Tipo de imaxe. 1 punto.

3.1.2.2.- Lectura do documento proposto (comercio desigual: grandes área económicas e grandes fluxos comerciais) e aporta as tuas conclusións (relacións de dependencia, rexións centrais e rexions periféricas) . 1 punto.

3.1.2.3.- Desenvolve un breve comentario do novo escenario xeopolítico, dos factores explicativos da desigualdade entre os países e de iniciativas dirixidas a correxilas. 1 punto.

PLANTA/MODELO

3.1.2.- COMENTE O DOC EN CUESTIÓN, SEGUNDO OS SEGUINTES P.D.V. 3 PUNTOS.

3.1.2.1.- TIPO DE IMAXE1 PUNTO.

– Doc. cartográfico: Mapa referencial, un mapamundi sen divisións político-administrativas, se ben con rotulación de continentes e grandes espazos por exemplo Europa occidental ou Oriente Medio (o máis chamativo é a súa proxección azimutal polar a favor da continentalidade do hemisferio norte) e mapa de temática económica O comercio mundial de mercadorías no ano 2000”, sen lenda. Como mapa temático adopta, como é habitual na representación das actividades de transporte, a forma de mapa de fluxos (frechas), que no caso concreto do doc proposto teñen como punto de partida e de destino círculos negros de tamaño proporcional cunha clara intención de xerarquizar os mencionados flujos de intercambios, que en tódolos casos preséntanse como frechas de correspondencia, ainda que non da mesma intensidade en ambas direccións.

3.1.2.2.- LECTURA DO DOC. PROPOSTO (comercio desigual: grandes área económicas e grandes fluxos comerciais) e aporta as tuas conclusións (relacións de dependencia, rexións centrais e rexions periféricas) . 1 PUNTO.

– As vantaxes derivadas da proxección deste mapamundi temático son manifiestamente intencionadas al quedar desde o inicio significativamente expresada coa escala xerárquica, centro vs periferia. Non se trata, en consecuencia, de mera cuestión estética, se non mais ben provocativa.

Os feitos observados son: 3 círculos desiguais de rango superior que identificamos por esta orde, Europa occidental e América do Norte con relacións atlánticas mutuamente intensas, mais favorables aos europeos (á súa balanza comercial ou saldo exportacións vs importacións), que perden esta vantaxe nas súas relacións coa área económica do Extremo Oriente; por outra parte, estos países, Xapón, China, Corea, establecen relacións na área do Pacífico con América Norte mutuamente intensas, mais outra vez favorables aos asiáticos. Nesta descripción queda patente a primacía do comercio exterior da Europa Occ. cun valor de 1654 millardos de $ e unha capacidade productiva de bens de alto valor engadido, a capacidade adquisitiva do mercado norteamericano, a prol da súa divisa, coa metade do valor do asiático, 427 vs 807 millardos de $, malia o volume de tráfico de mercadorías, indicativa do tipo de mercadorías (prezos baixos pola explotación laboral).

Fronte a estas tres áreas económicas que hexemonizan o comercio internacional encontramos as áreas do Oriente Medio con as maiores reservas de hidrocarburos do mundo, Iberoamérica con producción agraria tropical de alto valor nos mercados e finalmente, África como productora de minerais. Este último es, como caso extremo, moi revelador do comercio desigual al mantener todos os fluxos de importanción con volumen superior ás exportacións ou dito forma o seu comercio en lugar de ser fonte de financiación do seu desenvolvemnento o é de endebedamento.

3.1.2.3.- DESENVOLVE UN BREVE COMENTARIO DO NOVO ESCENARIO XEOPOLÍTICO, dos factores explicativos da DESIGUALDADE entre os países e de INICIATIVAS DIRIXIDAS A CORREXILA. 1 PUNTO.

O mundo de hoxe é, en gran parte, o resultado do extraordinario desenvolvemento das novas tecnoloxías da información e da comunicación. O que caracteriza o fenómeno da globalización é que estas relacións na actualidade teñen unha cobertura mundial e unha intensidade descoñecida ao redor de Estados Unidos, a Unión Europea, Xapón e, recentemente, China. Estes países controlan a información e o coñecemento, concentran gran parte do capital, as finanzas mundiais e numerosas empresas, e teñen un gran poder político e de decisión.

Pola contra o sistema de economia de mercado resultou moi problemático para moitos outros países, periféricos ou colonizados, que viron aumentar a súa pobreza, a súa explotación e a súa dependencia. O volume comercial dos países menos desenvolvidos é moi escaso debido as características da súa produción (países de economía de subsistencia ou de monocultivos dos que apenas rendibilizan no mellor dos casos o 10% do seu valor fronte aos beneficios das empresas de producción de capital extranxeiro ou das multinacionais da distribución) e dos fluxos comerciais ás que non teñen acesso con as súas actuais redes de comunicación. A alternativa só pode vir do Comercio Xusto *

Deste xeito, as balanzas comerciais son estructuralmente deficitarias como reflictou á análise (exportan poucos bens a baixos prezos, mentres que importan produtos manufacturados a prezos elevados, procedentes do mundo desenvolvido). A súa vez, o déficit agrava o problema de débeda externa, a acumulación de xuros resultado dos empréstitos do Fondo Monetario Internacional (FMI) ou o Banco Mundial (BIRF), que chega a triplicar o valor dos mesmos e forza a barallar a condonación da débeda, máis tamén a perda de confianza no país das institución acreedoras.

comercio desigual BLOGUE

sepnose, novo escenario xeopolítico e a posición de España

5 Febreiro, 2015

POLUIÇAO 16

sepnose, contrastes e políticas rexionais de España

5 Febreiro, 2015

MAPA CONCEPTUAL (modificado) DO TEMA 15 E BLOQUE IV

Sin título

práctico ponderado para proba avaliatoria

21 Xaneiro, 2015

PAISAXE DAS ANCARES

COMENTARIO DE PAISAXES NATURAIS: OS ANCARES

CUESTIÓNS

DESCRIPTIVA DA OROGRAFÍA GALEGA: Principais unidades montañosas ordenadas altimétricamente. Valor 1

Tipo de imaxe ? E motivacións na elección dunha imaxe ?. Valor 1

Lectura da imaxe proposta, unha paisaxe de montaña, desde d.p.d.v. 2

Elixe os p.d.v. que xustificam a clasificación da paisaxe como análise do doc.

Desenvolve os p.d.v. elixidos para o comentario.

Na redacción do exercicio usa como fonte o texto infra e o tema 5 bloque 1

————————————

A imaxe corresponde a unha área das serras orientais galegas (vbgr., Ancares) que está situada ao leste da Comunidade e que posúe altitudes que rozan os 2000 metros, dificultando enormemente as comunicacións coa Meseta.

Desde o punto de vista xeotectónico formáronse durante a oroxénese alpina, na era terciaria, e desde o punto de vista litolóxico caracterizanse pola grande diversidade de materiais, con presencia de lousa, cuarcitas, calcarias e pequeñas áreas de dominio granítico. Desde o punto de vista morfoxenético trátase de serras que teñen un aspecto redondeado polo efecto do glaciarismo de macizo e de periglaciarismo nas pendientes durante os periodos fríos do cuaternario e á intensa acción erosiva dos ríos nas fases de interglaciarismo dando lugar a un relevo que se sintetiza nunha sucesión de vales e cumios coroadas fundamentalmente por crestas de cuarcita (erosión diferencial).

O seu dominio climático é o oceánico de montaña, con precipitacións medias anuais de 2.042 mm (a media altitude) e a temperatura media de 8 ºC (se ben a media das mínimas invernais pode rondar os 2 ºC baixo cero e os 4 ºC a media anual dos cumios), un promedio de 157 días libres de xeadas e frecuentes, e irregulares, precipitacións en forma de neve entre novembro e abril.

O espazo natural dos Ancares, compartido pola Comunidad Autónoma de Castilla e León (cerca de 56.000 ha da provincia de León) e do Principado de Asturias (Ibias), está drenado pola conca do río Navia, con múltiples afluentes (Rao, Ser, Cervantes) e subafluentes (Murias, Xunquiñas, Piornedo, Ortigal, Vara, Brego, Noceda).

O rango altitudinal vai dos 460 aos 1.935 m s.n.m., encontrándose unha boa parte do cordal suroriental alrededor ou por encima dos 1.800 m s.n.m. (Mostallar, Corno Maldito, Tres Bispos, Penarrubia). Pertence botanicamente á Rexión Eurosiberiana, provincia Atlántica-Europea, Subprovincia Orocantábrica e Sector Laciano-Ancarense. O subsector corolóxico correspondiente (Coureliano-Ancarense) é case exclusivo destas montañas surorientais de Lugo.

Arredor da metade da superficie do espazo natural está ocupada por diferentes tipos de sotobosque e monte baixo, que predominan en ladeiras de solana e nos cumios. A partires dos 1.700-1.800 m desaparece a vegetación arbórea, sustituida por formacións de breixo blanco, piornos, toxos xuntamente con diferentes pastizais asociados a solos esqueléticos e pedrizas. En vales de orixe glaciar desenvólvese a vexetación propia de zonas higroturbosas (brezais higrófilos, cervunais, etc.).

A vexetación arbórea é particularmente diversa (bosques mixtos), variando segundo a orientación dos montes e o gradiente altitudinal. Asociados á presencia de aldeas e aos cursos de áuga, nos fondos de vales e ladeiras baixas danse soutos de castaños, bosquetes de avelaneiros e arbolado ripario (vbgr., ameneiros, salgueiros).

A maior altura (ata uns 1.000 m de altitude) e en forte pendiente, predominan os robledais de roble meloxo nas vertentes de solana, alternando con brezais de Erica arborea, mentras que nas umbrías aparecen os bosques montanos máis extensos e variados, dominados por carballo e roble albar, acompañados de avelaneiras, roble meloxo, fresnos, arces, etc., con un sotobosque rico en arándanos, entre otras muchas especies.

Entre os 1.000 e os 1.800 m se encontran os acebais, algúns moi extensos, e os bidueiros, acompañados de teixos, con estratos arbustivos y herbáceos bastante densos.

Na parte septentrional del espacio natural (Murias-Rao), a escasa influencia mediterránea se fai notar na presencia de sobreira e madroño.

En conjunto, a masa arbórea autóctona é posiblemente a máis extensa e mellor conservada de Galicia, con as súas manifestacións máis importantes nos valles dos ríos Ortigal, Vara e Brego, anque tamén existen algunhas plantacións forestais de coníferas.

LIGAZON DE INTERESE:

http://www.vexetaciondegalicia.es/arbores.html 

BUSCAR NO HERBARIO:

ÁRBORES: Ripícolas e caducifolios (abeleiros, ameneiros, bidueiros, freixos). Caducifolios (carballos, castiñeiros, faias e sobreiras). Perennifolios (teixos, aciñeiras, piñeiros e eucaliptos); arbustos (salgueiros, acivros);

MATOS (arandeiras, breixos, piornos, toxos, xestas)

práctico ponderado para proba avaliatoria

21 Xaneiro, 2015

MAPA TEMATICO INCENDIOS FORESTAIS

 

MAPA TEMÁTICO: NÚMERO DE INCENDIOS FORESTAIS POR PROVINCIA

CUESTIONS:

EXERCICIO DE DESCRIPTIVA: Valor 1

Identificación de provincias e CCAA coas suas respectivas capitais

PRÁCTICO. VALOR 3 (TIPO DE IMAXE E ANALISE = 1/ COMENTARIO = 2 [CAUSAS =1/ CONSECUENCIAS = 2].

TIPO DE IMAXE:

Documento cartográfico, um mapa político-administrativo de España, concretamente provincial. Un mapa de figuras, concretamente un par de barras que segundo a súa cor diferencian os incendios inferiores dos maiores a 1 Ha. Un mapa temático baixo o título ou idea principal dos incendios forestais, concretamente acerca da localización, extensión e distribución do promedio anual de incendios forestais para o periodo 1995-2005.

ANÁLISE DO DOCUMENTO:

Unha simple observación crítica do documento permítenos constatar a xeneralización de incendios en todas as provincias con excepción do arquipélago canario, unha tendencia á intensificación dos incendios en perxuizo das provincias occidentais con un crecente número deles conforme ascendemos en latitude, maioría dos incendios menores dunha Ha nas provincias de litoral con excepción das provincias do litoral cantábrico e de varias de León-Castela. Esta distribución corresponderiase coas provincias con maior superficie de arbolado e con usos dos espazos de monte non restrinxidos únicamente a aproveitamentos forestais, senón tamén gandeiros; por outra parte, trátase de provincias que padecen desde décadas dumha migración das súas poboacións cara aos núcleos urbanos e costeiros dificultando así a limpeza preventiva das parcelas abandonadas.

COMENTARIO:

Un dos problemas ambientais máis graves que sofre o territorio español é o dos incendios forestais. Éstos afectan tanto a superficies arboladas (bosques e plantacións) como as non arboladas (matogueiras, pastizais e espartizais). As súas causas poden ser humanas (queima de rastroxos, mantenimento de pastos, neglixencias, intención delictiva…) ou naturais, como a caída de raios.

As rexións de clima mediterráneo son especialmente proclives aos incendios forestais. Nelas, gran parte da vexetación se seca durante o verán, como consecuencia das elevadas temperaturas e da aridez estival, convertíndose nun combustible fácil de incendiar; sen embargo, as provincias nas que arde unha maior superficie cada ano son as do noroeste peninsular, a pesar de ter un clima menos favorable ao lume e con frecuentes chuvias. Isto débese a que nestas zonas a mayor parte son incendios provocados. Os incendios das rexións do interior peninsular vense favorecidos tamén pola aridez e a evapotranspiración e acontecen xeneralmente en verán, mentras que os da área cantábrica son invernais e induzidos para favorecer o crecimento da herba dos pastos. En Galicia, a rexión máis castigada polo fume, coinciden ambos tipos de incendios.

O lume ademáis das consecuencias sociais e económicas que anualmente provoca coa morte de persoas, os danos no patrimonio natural e cultural e os costes das políticas de prevención e loita contra os incendios, produce graves impactos medioambientais; entre os máis importantes merecen citarse a morte dun grande número de animais, a destrucción da cuberta vexetal, o aumento do risco de erosión e de alteración no balance hídrico das concas nas que se produce e á larga a aparición da desertización especialmente a causa da perda de solo e dos solos máis fértis pola localicación dos nutrientes no horizonte mais superficial. Lembremos que baixo circunstancias naturais, leva 10 anos producir 1 milímetro de solo, e tan só un minuto destruilo; por outra parte, estamos perdendo solo fértil a un ritmo alarmante nun territorio como no caso galego caracterizado pola movida topografia e a escasa extensión das chairas nas que os cultivos compiten coa crecente demanda de habitación.

Asi pois, se as campanhas de repoboamento forestal são suficientes para fazer frente ao impacto ambiental dos incêndios distanciados no tempo, as políticas que se precisam para atacar a degradación do monte pasan pola implementación de proxectos de prazos largos na medida en que as solucións ainda estan en experimentación. Nos estamos a referir á recuperación de estratéxias do Instituto de Investigacións Agrobiolóxicas de Galicia, algunhas xa postas en práctica polas sociedades agrarias tradicionais; por exemplo, técnicas extensivas de protección e de recuperación do solo a posteriori da queima do monte, como a sistemática aplicación de palla ou a sembra de herbáceas nas hectáreas afectadas, previa á estación central das chuvias (mês de novembro) cando o solo está saturado de auga e se produce o arrastre de solo pola escorrentía.

LIGAZONS DE INTERESE:

Sobre incendios e causas

http://www.wwf.es/que_hacemos/bosques/problemas/incendios_forestales/

Videos de TVE2 e Informe Semanal

https://www.youtube.com/watch?v=QSB3k_X8kro

https://www.youtube.com/watch?v=WLqqp2upTt4

Ver Mapa temático de erosión, desertizacion e incendios forestais (No espazo e no tempo)

http://noespazoenotempo.webnode.es/tema-6-riscos-e-problemas-ambientais/practicos/mapas-de-erosion-desertizacion-e-incendios/

indices de fecundidade, índices de Princeton, A. Coale

31 Marzo, 2014

 

¿FECUNDIDADE NATURAL OU SECTARISMO RELIXIOSO?.

¿Cuál es el la fecundidad máxima jamás observada? En demografía esta pregunta no tiene el mismo significado que en biología. Teniendo en cuenta que en un mismo embarazo se han alcanzado cifras superiores a los 10 bebés, y que el récord está en el nacimiento múltiple de 8 viables, la cantidad total de hijos que puede engendrar una misma mujer es ciertamente alta. Se han dado algunos casos por encima de los cincuenta hijos.

HUTERITAS E FECUNDIDADE

Pero en demografía la fecundidad es el número medio de hijos en una población a lo largo de un ciclo completo de vida fecunda. Lo que se computan son los nacimientos tenidos en la franja de edad 15-49, porque los casos de partos anteriores o posteriores prácticamente no tienen significación estadística y no hacen variar la media. A diferencia de lo que ocurre con las personas, en las poblaciones es posible hablar también de la fecundidad masculina, aunque lo más corriente es hablar de la femenina.

El récord demográfico pertenece a una secta anababtista, los hutteritas. La denominación proviene de su fundador, Jakob Hutter, en el siglo XVI. En el siglo XIX se trasladaron desde Rusia a Dakota del Sur, desde donde se extendieron en distintas partes de EEUU y de Canadá. Apenas hacen prosélitos. Durante el primer siglo de estancia en América han multiplicado por más de cincuenta los 443 colonos iniciales gracias, sobre todo, a que su fecundidad es algo superior a los diez hijos al completar su ciclo familiar. Este es el comportamiento que les convierte en el caso de referencia como máxima fecundidad jamás observada empíricamente,

La fecundidad hutterita adquiere una relevancia adicional en demografía porque Ansley Coale, en los años sesenta, la elige como referencia para construir los que se conocen como Índices de Princeton. La Universidad de Princeton estaba embarcada en el mayor proyecto de investigación en ciencias sociales de la historia, El European Fertility Project, un estudio comparativo de la evolución demográfica europea, como un medio para contrastar la validez de la Teoría de la Transición Demográfica. Ante la ausencia de datos históricos sobre fecundidad por edades, Coale construyó varios índices comparativos estableciendo la relación entre los nacimientos observados en cada población (totales, de mujeres casadas y de mujeres no casadas) y la fecundidad “natural” en cada franja de edad fértil, es decir, los nacimientos que se hubiesen producido si no hubiesen puesto trabas de ningún tipo a la procreación. Puesto que la elevada fecundidad hutterita se debe a su prohibición de toda práctica que impida o prevenga el embarazo, el aborto, y hasta la lactancia más allá de los imprescindibles primeros meses, Coale la consideró la mejor aproximación a dicha fecundidad natural, y utilizó como fecundidad natural las primeras tasas específicas de fecundidad conocidas de las mujeres hutteritas, las de las casadas en el periodo 1921-1930 .

  • Coale, Ansley J (1969): «The Decline of Fertility in Europe from the French Revolution to World War II», en BEHRMAN, S. J.; CORSA, L., y FREEDMAN, R. (eds.) (1969): Fertility and Family Planning, Ann Arbor, pp. 3-24

La herramienta tiene una gran utilidad cuando se quiere estudiar la fecundidad en épocas o lugares en que las estadísticas de nacimientos no recogen la edad de la madre. En España, por ejemplo, no se publican tales datos a nivel provincial hasta 1975. Disponer de los Índices de Princeton para los años anteriores permite una buena estimación del valor que tendría el índice sintético de fecundidad (que es el que se construye cuando sí se disponen estadísticas por edad de la madre), tal como han puesto en evidencia los autores del siguiente artículo:

  • Devolder, D., Nicolau, R., Panareda, E. (2006): “La fecundidad de las generaciones españolas nacidas en la primera mitad del siglo XX. Un estudio a escala provincial”, Revista de Demografía Histórica, XXIV, 1, segunda época, pp. 57-89

España en Europa e no Mundo: o novo escenario sociopolítico; tema ppau 2012

25 Maio, 2013

BLOQUE V: ESPAÑA EN EUROPA E NO MUNDO

O NOVO ESCENARIO XEOPOLÍTICO: DESIGUALDADE NO MUNDO. COMERCIO DESIGUAL E DÉBEDA EXTERNA. POSICIÓN DE ESPAÑA NO MUNDO

O mundo de hoxe é, en gran parte, o resultado da crise e afundimento do bloque comunista e do triunfo do sistema capitalista, favorecido polo extraordinario desenvolvemento das novas tecnoloxías da información e da comunicación.

As relacións económicas, sociais e culturais do capitalismo establecido entre os diversos países e rexións da Terra crean situacións de colaboración, de intercambio, de interdependencia e de dominio político, social e económico.

Así e todo, cabe lembrar que o comercio entre lugares ás veces moi afastados, a depredacións dalgúns recursos naturais e o dominio duns países sobre outros existen desde moi antigo. O que caracteriza o fenómeno da globalización é que estas relacións na actualidade teñen unha cobertura mundial e unha intensidade descoñecida ata agora, de xeito que algúns autores din que o planeta se converteu nunha “aldea global” (Marshall McLuhan).

A economía global organízase ao redor de Estados Unidos, a Unión Europea, Xapón e, recentemente, China. Estes países controlan a información e o coñecemento, concentran gran parte do capital, as finanzas mundiais e numerosas empresas, e teñen un gran poder político e de decisión.

A DESIGUALDADE NO MUNDO

O sistema de economía de mercado debía crear o benestar e o progreso dos pobos pero foi favorable só para un reducido grupo de países, ricos e industrializados, e pola contra resultou moi problemático para moitos outros países, periféricos ou colonizados, que viron aumentar a súa pobreza, a súa explotación e a súa dependencia.

O distinto grao de desenvolvemento dos países do mundo explica que se poidan diferenciar outros grupos que non forman parte dos países ricos:

– Os países en desenvolvemento son Estados cun nivel de vida relativamente baixo e un crecemento de poboación elevado. A economía ten unha base agraria e o desenvolvemento industrial é escaso ou incipiente, todo isto determina un nivel de pobreza bastante estendido. Dentro dos países en desenvolvemento hai un grupo de medran a un ritmo moi superior ao resto do mundo, son os chamados países emerxentes ou G-5 (Brasil, China, India, México e Repúbica de África do Sur). Este grupo de países comparte elementos do mundo rico e do pobre e mantén moitas diferenzas sociais internas. Son espazos esenciais para o sistema capitalista porque evitan a polarización entre ricos e pobres, e demostran que o sistema posibilita o progreso. Polo xeral son rexións moi activas que ofrecen man de obra preparada ou barata, baixos impostos, escasas normas ambientais e gobernos fortes e favorables á entrada de empresas estranxeiras.

– Os países pobres, un exemplo poden ser os países subsaharianos, afástanse do benestar en sentido colectivo e viven nunha situación de pobreza e atraso tecnolóxico moi arraigados. Os países desenvolvidos e desde hai poucos anos China explotan os seus recursos naturais en beneficio propio e permiten, e ás veces, apoian a permanencia dos gobernos corruptos favorables aos seus intereses. Outros países, sen recursos naturais relevantes e sumidos en guerras tribais, deixaron de lle interesar ao capital e son países esquecidos que quedaron á marxe do sistema.

O COMERCIO DESIGUAL

O volume comercial dos países menos desenvolvidos é moi escaso debido as características da produción e dos fluxos comerciais. Moitos países, cunha economía de subsistencia, non teñen sequera bens para acceder ao comercio internacional. Outros cultivan productos ben cotizados, como café, cacao, azucre e algodón, destinados á comercialización mundial: as súas economías nacionais chegan a depender nun 80 ou 90% da súa exportación. No entanto, os prezos fíxanos, nas bolsas de Nova York, Londres, París…, as multinacionais que obteñen elevados beneficios do seu papel de intermediarios. Por esta razón xurdiu un tipo de comercio alternativo denominado “comercio xusto ou solidario”.

En ocasións, os países menos desenvolvidos quedan á marxe do tráfico de mercadorías. Existen tres grandes fluxos comerciais a nivel mundial que unen América do Norte, a Unión Europea e Xapón-Corea. Así e todo, extensas áreas de América Latina, África e Asia quedan illadas das rutas comerciais e resúltalles moi difícil acceder a elas porque as súas redes de comunicación son moi deficientes e con escaso potencial.

Deste xeito, as balanzas comerciais destes países son deficitarias, porque exportan poucos bens a baixos prezos, mentres que importan produtos manufacturados a prezos elevados, procedentes do mundo desenvolvido. O déficit agrava o problema de débeda externa, que ameaza as súas economías e pon en evidencia as fondas contradicións da globalización. O Fondo Monetario Internacional (FMI) ou o Banco Mundial (BIRF) concédelles préstamos que non poden devolver, e como consecuencia disto, a acumulación de xuros chega a triplicar o u cuadriplicar o crédito inicial; cada vez lles resulta máis difícil saír da situación de pobreza e por iso se baralla a condonación da débeda externa dos países máis pobres.

POSICIÓN DE ESPAÑA NO MUNDO

España é un dos 27 países membros da Unión Europea e un dos 198 países que hai actualmente no mundo. Forma parte da civilización occidental e da cultura mediterránea. A economía española é das máis desenvolvidas e a poboación goza dun elevado nivel de benestar. Para analizar a súa posición no conxunto mundial convén ter en conta diversas variables:

Extensión. Se ordenamos os países pola súa extensión, nos primeiros lugares figuran países que ocupan unha gran parte dun continente con extensións superiores aos 7 millóns de km. Unha segunda categoría de países inclúe grandes Estados con máis de 1 millón de km. España ocupa pola súa extensión (505.990 km) o lugar cincuenta e un na clasificación mundial, de xeito que se considera un territorio relativamente grande.

Poboación. Se ordenamos os países pola súa poboación, España ocupa un lugar destacado, polo que se pode considerar un país poboado. Salientan nos primeiros lugares China, con máis de 1.300 millóns de habitantes, e a India, con 1.166 millóns, que son os países máis poboados da Terra. España está situada dentro do grupo de pases que teñen un volume considerable de poboación (46 millóns).

Riqueza. O nivel de riqueza dun país adóitase medir segundo o seu Produto Interior Bruto por habitante (PIB per cápita). O PIB per cápita é o valor de toda a produción dun ano dividido polo número de habitantes. España, cun PIB por habitante de 24.020 euros, é un país rico que forma parte do conxunto de países desenvolvidos no mundo. España pertence á Unión Europea e, como tal, está incluída no grupo de países economicamente máis poderosos do planeta.

Desenvolvemento. Para poder situar de forma comparativa o desenvolvemento actual dos países recórrese ao Índice de Desenvolvemento Humano (IDH), un indicador que se calcula a partir de tres variables: a esperanza de vida ao nacer, o índice de escolarización e o índice do PIB por habitante e se puntúan entre un valor máximo de 1 e un valor mínimo de 0; España ocupa o lugar dezaseis na clasificación mundial (0,949 de índice). Todos estes datos veñen confirmar que formamos parte do pequeno grupo de habitantes do planeta que goza das condicións de vida máis favorables.

Respecto a súa proxección cultural no mundo, España é un país multilingüe, no que os diversos idiomas constitúen unha riqueza cultural. Das linguas de España, a que ten maior presenza no mundo é o castelán, porque o falan nas súas diferentes modalidades centos de millóns de persoas de diversos países de América Latina. O castelán tamén é a segunda lingua máis falada de Estados Unidos debido ao número de inmigrantes hispanos, e é lingua oficial da ONU e cooficial no ámbito da Unión Europea.

En canto a súa presenza nos organismos internacionais España, debido á Guerra Civil e á ditadura franquista, viviu illada do ámbito internacional entre os anos 1939 e 1959. A posición estratéxica que ocupa no mar Mediterráneo interesoulle a Estados Unidos durante a guerra fría e iso facilitou a súa apertura ao exterior e a súa entrada na ONU en 1955. Desde aquela España coñeceu un gran desenvolvemento económico e social e hoxe figura como membro da Unión Europea, institución na que se integrou en 1986 (CEE).

Ademais partircipa nun gran número de organizacións internacionais, o que expresa a vontade e a necesidade de resolver os problemas pola vía do diálogo e da cooperación. Unha das máis importantes é a Organización do Tratado do Atlántico Norte (OTAN). Esta organización foi fundada despois da Segunda Guerra Mundial, en 1949, para lles facer fronte a posibles ameazas do bloque comunista. É unha organización de defensa político-militar cuxo obxectivo é a axuda mutua, salvagardar a paz, a seguridade e o benestar das potencias que a integran en caso dun ataque exterior. Tras un referendo, España incorporouse definitivamente á OTAN en 1986

Das organizacións económicas máis destacadas na que España tamén ten un papel moi activo salienta a Organización para a Cooperación e o Desenvolvemento Económico (OCDE). Esta organización foi fundada en 1960 e ten como obxectivo coordinar as políticas económicas e sociais dos Estados membros. España ingresou na OCDE en 1961. Tamén forma parte do Fondo Monetario Internacional (FMI), institución de carácter financeiro, e da Organización Mundial do Comercio (OMC), de tipo comercial.

SEPNOSE DO TEMA SUPRA

ESPAÑA NO MUNDO BLOQUE V

TEXTOS DO INSTITUTO GEOGRAFICO HIPERVINCULADOS SOBRE O TEMA- BLOQUE DA PAU

ESPAÑA EN EUROPA E NO MUNDO

ESPAÑA EN EUROPA

El término Europa se ha utilizado tradicionalmente para denominar a un continente, pero en la actualidad designa una entidad bastante más compleja. En las últimas décadas se han sucedido un conjunto de acontecimientos que están transformando la idea de Europa, y se han materializado en la importancia creciente de un organismo supranacional: la Unión Europea (UE).

Desde el punto de vista estrictamente físico, España ocupa una situación periférica dentro del continente europeo y, además, algunos de sus territorios -como Ceuta y Melilla- se localizan en el continente africano, o son ultraperiféricos, como sucede con las Islas Canarias. Esta última circunstancia se produce también en otros países europeos, como Francia (DOM: Guadalupe, Martinica, Guayana y Reunión) y Portugal (Madeira y Azores).

España ha participado en la evolución histórica de Europa. A la Península Ibérica llegaron, a partir del primer milenio antes de Cristo, distintos pueblos colonizadores procedentes del Mediterráneo: fenicios, griegos y cartagineses, que crearon colonias en la costa. Posteriormente Hispania formó parte del conjunto de provincias del Imperio Romano, luego llegaron los pueblos germanos y, tras ellos, gran parte de la Península se integró en el mundo musulmán. Ya en los siglos XVI y XVII la monarquía española reinó sobre muchos territorios europeos, y desplegó su hegemonia hasta el siglo XIX formando parte de las potencias que colonizaron el mundo. Durante la primera mitad del siglo XX España fue perdiendo importancia en el ámbito internacional y europeo: no participó directamente en las dos guerras mundiales, y durante la primera etapa de la dictadura franquista sufrió un aislamiento internacional. Aunque su posterior alianza con EEUU durante la Guerra Fría le abrió las puertas de los organismos internacionales, no sucedió lo mismo con su integración en la Comunidad Económica Europea. Ésta no se produciría hasta la instauración en España de un régimen democrático.

La idea de crear en Europa una asociación de estados surge después de la Segunda Guerra Mundial. Aunque fue concebida inicialmente como una unión con objetivos estrictamente económicos, éstos se han ido ampliando en las décadas posteriores, sobre todo a partir de la caída del Muro de Berlín y de la globalización. Muestra de ello es la propia evolución de la UE, sufuncionamiento institucional y las actuales políticas comunitarias.

El actual mapa de Europa es el resultado de diversos procesos, entre los que destacan los siguientes: la creación y transformación de la UE; la desintegración de la antigua Unión Soviética y de su área de influencia; y la modificación de las fronteras de algunos estados, unas veces de forma pacífica pero otras violenta (Guerra de Yugoslavia).

España, tras un largo proceso, entró en la Comunidad Económica Europea en 1986, justo cuando se estaba profundizando en la idea de una Europa más común a todos los niveles. Las consecuencias de la integración, a pesar de las dificultades iniciales, han sido bastante positivas en todos los sectores, aunque España está todavía lejos de alcanzar los niveles económicos de los estados más desarrollados de la UE.

La actual UE se localiza en un ámbito donde la ocupación del territorio ha sido antigua e intensa, los procesos de urbanización generalizados, y el desarrollo económico y los índices de bienestar son altos. Sin embargo, existen profundas diferencias en su seno, resultado de la fragmentación territorial y política, y de los contrastes económicos, sociales y culturales. Estos aspectos se reflejan en el análisis de diferentes indicadores socieconómicos (población y superficie,densidadPIB y tasas de actividad y paro) e informes ambientales (Informe Planeta Vivo 2006). Para disminuir esas desigualdades, la UE ha desarrollado una política regional con unos objetivos y unos instrumentos financieros que intentan compensar esas diferencias. Precisamente España es uno de los estados que ha recibido más ayudas procedentes de los fondos estructurales de la Unión, incluyendo también la política de la UE para las regiones ulltraperiféricas (Canarias, DOM, Azores y Madeira). Esta situación se está modificando por la adhesión de nuevos estados con un desarrollo menor, por lo que tendremos que adaptarnos a la nueva realidad europea y valorarsus consecuencias.

En definitiva, si bien en el pasado el papel de España en Europa estuvo relacionado fundamentalmente con su localización geográfica y evolución histórica, en la actualidad éste pivota en torno a la idea de una Unión Europea que intenta ir más allá de la simple colaboración económica.

ESPAÑA EN NO MUNDO

La Península Ibérica está situada en el extremo suroccidental del continente europeo: entre el Océano Atlántico y el Mar Meditérrano, entre Europa y África, entre la zona templada del planeta y la subtropical. Desde el punto de vista natural, las condiciones ambientales derivadas de esa localización permiten que España cuente con una variada representación de los ecosistemas mundiales: bosques templados, mediterráneos, desiertos e, incluso, islas oceánicas subtropicales (Canarias). Esta localización también ha tenido su reflejo en la historia, pues en España se produce un mestizaje de culturas desde épocas remotas, donde es posible encontrar vestigios de diferentes tradiciones, unas procedentes del continente europeo, otras del Mediterráneo y, también, del norte de África.

Por su extensin, 504.645 km², España se halla en el puesto cincuenta y uno entre los países más extensos del mundo. Y aunque no se encuentra entre los más poblados del planeta, con sus 44.108.530 habitantes en 2006 (INE) ocupa el puesto veintinueve. Si observamos la densidad de la población (87,41 hab/km²) podemos considerar que se trata de un territorio relativamente poblado, aunque presenta notables diferencias entre unas regiones y otras.

España forma parte del reducido conjunto de países más ricos del mundo. Si bien por su renta per cápita está entre los treinta estados con mayor nivel de ingresos, si consideramos el “índice de desarrollo humano” (IDH) su posición lo sitúa, en 2004, en el puesto diecinueve. Eso significa que sus habitantes tienen, en promedio, unas condiciones de vida mucho más favorables que buena parte de los que forman la amplia lista de 177 estados con la que se ha elaborado ese índice.

La situación mundial se caracteriza por profundos desequilibrios económicos y sociales, a los que se suman los de carácter ambiental. Según señala el “Informe Planeta Vivo 2006” (WWF/ADENA), el consumo humano supera actualmente la capacidad del planeta para regenerar los recursos renovables. En el caso de los ecosistemas españoles, entre 1975 y 2003 se ha perdido el 4% de su capacidad ecológica (biocapacidad por persona); y en las tres últimas décadas la presión humana sobre los ecosistemas españoles creció un 97% (huella ecológica por persona). Si consideramos el contexto mundial, España se encuentra en el grupo de países con mayor déficit ecológico por persona, pues su consumo de recursos triplica la capacidad ecológica del país para renovarlos.

Tanto la problemática social, como la económica y ambiental, presentan un rasgo característico en el siglo XXI: la globalización, que puede tener algunas consecuencias positivas, pero también negativas. Ésta se caracteriza por una creciente interdependencia de las economías mundiales, donde unas ejercen el papel de potencias hegemónicas y otras ocupan posiciones subordinadas, incrementándose las desigualdades y el poder de los grupos empresariales. A ello se suma la mundialización de las formas de vida, donde la cultura urbana y la imitación los modos de vida de los países más desarrollados se están generalizando a escala planetaria.

En el otro lado de la balanza destaca la universalización, proceso que intenta promover un sistema de valores éticos, común para todos los estados, y basado en la Declaración Universal de los Derechos Humanos de la Organización de Naciones Unidas (ONU). Otra iniciativa relativamente reciente, también propiciada por esta organización, es la Declaración del Milenio. De ella se derivan los denominados “Objetivos de Desarrollo del Milenio“, que pretenden paliar las desigualdades económicas y sociales, así como dar una respuesta a los problemas ambientales.

El papel de España en el Mundo ha ido evolucionando a lo largo del siglo XX. Inicialmente aislada, durante la primera parte de la dictadura franquista, fue incorporándose a partir de los años cincuenta del pasado siglo en distintos Organismos Internacionales. A su vez, y por una combinación de razones históricas y estratégicas, ha mantenido vínculos más estrechos con algunas áreas preferentes: Europa, Iberoamérica y el Mediterráneo. Ya en los últimos años, comienza también a despertar su interés por incrementar las relaciones con el vecino continente africano.

organización político administrativa: contrastes e políticas rexionais de España

25 Maio, 2013

BLOQUE IV: A ORGANIZACIÓN POLÍTICO-ADMINISTRATIVA.

TEMA : CONTRASTES E POLÍTICAS REXIONAIS DE ESPAÑA

  • Antecedentes históricos
  • Desequilibrios territoriais
  • Factores de transformacións
  • Políticas rexionais

A administración do Estado esixe a súa subdivisión nun nº variable de unidades, co fin de organizar o funcionamento do territorio e da súa poboación, controlar os servizos públicos e os recursos existentes, ou planiicar os procesos electorais. Por esa razón, todos os países contan cunha estrutura territorial do Estado na que se superpoñen unidades de diferente rango ou importancia, cuxos límites cambiaron ao longo do tempo.

En España, a división político-administrativa vixente distingue tres niveis: CCAA, provincias e municipios, aínda que noutros momentos do pasado, esa estrutura territorial oi distinta. O proceso de descentralización política que supuxo a Constitución permitiu aumentar as competencias e recursos dos que dispoñen as CCAA, (con importantes efectos xeográficos e sobre a vida dos cidadáns).

Non obstante, aínda se manteñen importantes desequilibrios entre as rexións españolas. Fronte ao enfoque economicista, que se fixaba só nas desigualdades económicas, o actual concepto de desenvolvemento territorial sustentable considera tamén a situación nos planos social e ambiental. Para atenualas, puxéronse en práctica desde hai décadas diversos tipos de políticas baseadas no principio de solidaridade interterritorial, que tiveron un éxito bastante limitado e evolucionaron ao largo do tempo para intentar mellorar a súa eficacia.

Antecedentes históricos

España é un Estado cunha ampla descentralización política que se subdivide en 17 CCAA e dúas cidades autónomas, xunto a 50 provincias e 8.111 municipios. A actual organización territorial é froito dun longo proceso histórico. A principios do s.XVI, España constituíuse como un dos primeiros Estados-nación de Europa, que mantivo desde entonces unhas fronteiras bastante estables. A división provincial xurdíu coa instauración do Estado liberal no s. XIX para transformar unha estrutura territorial fragmentada, herdada do periodo absolutista. As CCAA xurdiron tras o regreso da democracia e a aprobación da Constitución de 1978, aínda que baseadas parcialmente no mapa de rexións históricas.

As CCAA constituíronse entre 1978 e 1983 tras a aprobación polas Cortes dos seus respectivos Estatutos de Autonomía, onde se establecen as súas normas básicas de funcionamento. Todas contan con institucións propias: Parlamento, Consello de Goberno e Presidencia, así como Tribunal de Xustiza. As competencia que en elas mantén o Estado central están coordinadas pola Delegación do Goberno. Existen grandes diferenzas de superficie e poboación entre comunidades, pero en todas elas a capital concentra bóa parte das institucións autonómicas, xunto a gran cantidade de empregos e servizos públicos, o que tamén favoreceu o seu crecemento poboacional.

As provincias son entidades políticas intermedias, cuxa delimitación actual se aprobou en 1833 para favorecer unha administración máis eficaz do territorio por parte do Estado, que delega as súas funcións nas Deputacións Provinciais. Nas Canarias, cada illa conta cun Cabildo insular e nas Baleares cun Consell Insular. Pola súa parte, os municipios son a entidade elemental de xestión dos diversos servizos públicos e de promoción do desenvolvemento local; o seu elevado nº e o pequeno tamaño de moitos deles impulsou a creación de mancomunidades para prestar servizos a varios municipios.

Desequilibrios territoriais

Malia que o Estado das autonomías se basea na igualdade territorial e na solidaridade, existen desequilibrios entre as rexións que afectan á súa competitividade económica, o benestar da súa poboación e a calidade do seu medio ambiente (O concepto de desenvolvemento territorial sustentable inclúe esas tres dimensións complementarias). Entre os diversos factores internos que explican os desequilibrios rexionais están a súa diferente dotación de recursos, o tipo de actividades en que se especializan, a cualificación dos seus recursos humanos ou o tipo de políticas aplicadas. Pero tamén inflúen outros factores externos, pois o desenvolvemento dunhas rexións vese afectado polo tipo de relacións que manteñen con outras,o que permite alar de rexións centrais e periféricas.

O desenvolvemento económico dunha rexión relaciónase coa súa capacidade de producción, os ingresos e nivel de consumo da súa poboación, a creación de emprego e o investimento de capital realizado en infraestruturas ou en servizos; sobre todo, os relacionados coa producción e difusión do coñecemento. Na época preindustrial, as rexións máis prósperas eran as de mellores condicións para o desenvolvemento agrario; na era industrial, esa posición pasou a rexións litorais como Cataluña e o País Vasco, xunto a Madrid. Nos últimos anos, a tercerización das rexións metropolitanas e das áreas turísticas litorais xeran o maior crecemento, fronte dalgunhas interiores e o declive doutras de antiga industrialización.

O benestar das rexións non só depende do crecemento económico, senón tamén da distribución dos beneficios entre os seus diferentes grupos de poboación e territorios. A estrutura social e as políticas sociais son factores que inflúen sobre a desigual satisfacción das necesidades básicas en saúde, educación, emprego ou vivenda. As desigualdades sociais entre as rexións son menos acusadas ca as económicas; pero, a miúdo, presisten importantes diferenzas entre os grupos sociais dunha mesma rexión.

Factores de transformacións

A partir de 1985, a reestruturación económica que seguiu á crise transformou os factores en que se baseaban os desequilibrios territoriais e a xerarquía espacial. Así, a industria perde peso como factor de desenvolvemento debido á reestruturación de moitos sectores tradicionais e á tendencia descentralizar parte da producción cara a novos espazos industriais, o que rompe a identificación anterior entre rexións desenvolvidas e industrializadas. Os servizos avanzados, a innovación e a alta tecnoloxía convértense nos principais actores de desenvolvemento. Polo tanto, convértense en indicadores de desenvolvemento a especialización no sector terciaria de maior nivel (funcións reitoras e de decisión; servizos á producción; actividades financieiras, comerciais e de distribución e turismo); a existencia de actividades innovadoras e de alta tecnoloxía (industrias de alta tecnoloxía, telecomunicacións, e agricultura tecnificada); a presenza de centros de investigación, innovación e xestión; a disponibilidade de man de obra de alta cualiicación; os investimentos en tecnoloxía e formación; a calidade das infraestruturas e dos equipamentos, e a existencia de bóas comunicacións co contorno e co estranxeiro.

Políticas rexionais

A persistencia de importantes desequilibrios territoriais fixo necesaria a implantación de políticas de desenvolvemento rexional para intentar atenualos; pero, tanto os seus obxectivos específicos, coma os dierentes instrumentos aplicados para alcanzalo variaron ao longo do tempo.

En España a política rexional iniciouse na década dos 60 cos Plans de Desenvolvemento (1964-75). Este baseáronse no fomento da industria en certas áreas atrasadas (Polos de promoción e desenvolvemento industrial) para que actuasen como motor de desenvolvemento do contorno. Os seus escasos resultados cuestionaron a eficacia das actuacións descentralizadas, e tras un perirodo de letargo (1975-85), deron lugar a partir de 1986 a unha nova política rexional marcada a pola adhesión á Comunidade Europea.

Así, a política estatal para correxir os desequilibrios entre as rexións debe seguir as directrices marcada pola política rexional da Unión Europea, e a política para paliar os desequilibrios dentro de una misma rexión e fomentar o seu desenvolvemento correspóndelles aos gobernos autonómicos, aos que a Constitución lles outorga competencias na ordenación do seu territorio.

Para conseguir estes obxectivos realzáronse importantes investimentos en inraestruturas de transporte, telecomunicacións e enerxía, así como no fomento da innovación tecnolóxica e a creación de emprego, tanto no sector da industria como no secto servizos. Xurdiron novos instrumentos de intervención que estiveron vixentes ata a actualidade. A maioría dos recursos proceden dos Fondos Estruturais e dos Fondos de Cohesión da UE, xestionados pola FEDER (Fondo Europeo para o Desenvolvemento Rexional), o FEOGA (Fondo Europeo de Garantía Agraria) e o FSE (Fondo Social Europeo).

Dende hai case dúas décadas, a repartición dos fondos para o desenvolvemento baséase nunha clasificación das rexións segundo a súa situación socioeconómica:

  • As Rexións Obxectivo 1 correspondesse con aquélas por debaixo do 75% do PIB/habitante na U.E. , e a elas destínase a maior parte dos recursos. Ata 2006, un total de doce rexións españolas estaban neste grupo, recibindo 38.000 millóns de euros entre 2000 e 2006. Pero, tras a ampliación da UE a 27 países, as agora chamadas Rexións de Converxencia xa só inclúen a Andalucía, Estremadura, Castela-A Mancha e Galicia, que recibiron a metade da cifra anterior entre 2007-2013.
  • As Rexións Obxectivo 2 corresponden a aquélas con problemas específicos, relativos a súa industria, ao seu escaso desenvolvemento rural ou urbano ou a pesca. Ata 2006 incluían a sete rexións españolas, que recibiron 3.000 millóns de euros entre 2000 e 2006. As agora chamadas Rexións de Competitividade, moi similares ás anteriores, recibirán unha cifra similar ata 2013.

SEPNOSE DO TEMA SUPRA

ESPAÑA ORGANIZACION POLITICO ADMINISTRATIVA BLOQUE IV

MATERIAIS DE DE IGN.ES PARA PRÁCTICOS DAS PAU 2012

A ORGANIZACIÓN TERRITORIAL DE ESPAÑA

La Constitución de 1978 define España como una nación integrada por nacionalidades y regiones, con capacidad de autogobierno. El texto constituciónal no definió cuáles debían ser dichas nacionalidades y regiones, pero estableció el procedimiento para que, a partir de las provincias existentes, pudieran formarse las que se denominarían Comunidades Autónomas, que podrían estar constituidas por una o varias provincias.

Tras la aprobación de la Constitución, en un plazo de algo menos de tres años (entre 1980 y 1983), todo el territorio nacional se organizó en Comunidades Autónomas. De dicho proceso resultaron un total de 17 comunidades. Posteriormente, en el año 1995 y de acuerdo también con las posibilidades que ofrecía la Constitución, las dos ciudades españolas ubicadas en el norte de África -Ceuta y Melilla- adquirieron el estatuto de Ciudades Autónomas.

Las 17 Comunidades Autónomas presentan diferencias, tanto con respecto a su dimensión y densidad de población, como a sus variados orígenes históricos. Siete de ellas son uniprovinciales, es decir, se corresponden con otras tantas provincias del mapa político preconstitucional; son las siguientes: Principado de Asturias (antes provincia de Oviedo); Cantabria (antes provincias de Santander); La Rioja (antes provincia de Logroño); Comunidad Foral de Navarra (antes Navarra); Comunidad de Madrid (antes provincia de Madrid); Islas Baleares (antes provincia de Baleares); y Región de Murcia (antes provincia de Murcia). Las 10 Comunidades Autónomas restantes son pluriprovinciales, es decir, están formadas por dos o más provincias, siempre contiguas.

Hay Comunidades Autónomas que tienen un origen histórico, es decir, son territorios que constituyeron circunscripciones políticas en un pasado más o menos lejano, y que ya estaban en el mapa de las regiones españolas anterior a la Constitución de 1978. Tres de ellas -Cataluña, País Vasco y Galicia- contaron incluso con el reconocimiento de autonomía política durante la II República (1931-1936). Otras tienen también raíces histórico-geográficas, aunque no alcanzaron la autonomía durante el periodo republicano: Andalucía, Aragón, Principado de Asturias, Canarias, Comunidad Foral de Navarra, Comunidad Valenciana, Extremadura e Islas Baleares. En las restantes las situaciones son diversas: Castilla y León surgió de la integración de los antiguos reinos medievales de León y Castilla, pero sin las provincias de Logroño, que pasó a ser la comunidad de La Rioja, y de Santander, que constituyó Cantabria; Castilla-La Mancha se formó con las provincias de Castilla la Nueva, exceptuando Madrid que adquirió la condición de Comunidad uniprovincial, y la agregación de Albacete. Por último la Región de Murcia quedó integrada por una sola provincia -la de Murcia-, aunque había estado unida a la de Albacete en el mapa político regional anterior a 1978.

Todas las Comunidades Autónomas tienen capacidad de autogobierno en materia ejecutiva (cada una cuenta con su gobierno autonómico), legislativa (tienen parlamentos, con diversas denominaciones) y algunas de ellas, judicial. Los estatutos de autonomía, recientemente reformados o en proceso de reforma, establecen para cada comunidad su estructura político-administrativa y desarrollan sus competencias, dentro de los límites que establece la Constitución.

Las Comunidades Autónomas se organizan en provincias y municipios. Pero de acuerdo con la Constitución y con sus respectivos estatutos, algunas han establecido otras circunscripciones administrativas como, por ejemplo, las Comarcas. Así sucede en Cataluña, Aragón y Galicia, que han definido la comarca como territorio político-administrativo con entidad y competencias propias, y han aprobado sus respectivos mapas comarcales.

La organización territorial de buena parte de España, y su expresión cartográfica, tiene raíces históricas muy antiguas, medievales en la mayor parte de los casos. Es precisamente la Historia lo que explica la existencia de discontinuidades o enclaves, sectores localizados fuera de las fronteras o límites continuos de una entidad administrativa. Para evitar conflictos territoriales, todas las entidades locales deben contar con certificaciones que fijen las demarcaciones de sus términos.

Las modificaciones en la organización municipal han sido históricamente numerosas. Actualmente se observan dos procesos contrapuestos: mientras que en las zonas despobladas se tiende a una paulatina reducción del número de municipios, en aquellas donde la población se ha concentrado se produce una reorganización administrativa para conseguir una gestión más eficaz. A su vez el auge del turismo, y el desarrollo de grandes urbanizaciones en la periferia lejana de los núcleos costeros, ha permitido en algunos casos la creación de términos municipales nuevos.

LIGAZÓNS DE INTERESE

PUZLE INTERACTIVO DAS CCAA

MAPAS FLASH INTERACTIVOS

MAPAS DE CONTRASTES ENTRE CCAA

MAPAS DE BENESTAR SOCIAL NAS CCAA

proposta de planos e mapas como prácticos da proba avaliatoria do 25 de abril de 2013

15 Abril, 2013

RELACIÓN DE DOCUMENTOS A COMENTAR NA DIDÁCTICA DE  URBANISMO

Volando en heli para coñecer formas urbanas dunha cidade

1.- PLANO URBANO DA CIDADE DE A CORUÑA

PLANO URBANO DE A CORUÑA

2.- PLANO URBANO DA CIDADE DE VITORIA-GASTEIZ

PLANO URBANO DE VITORIA

3.- MAPA DO SISTEMA DE CIDADES DE ESPAÑA

SISTEMA DE CIUDADES ESPAÑA EUROPA

RELACION DE CIUDADES METROPOLITANAS

4.- MAPA DO SISTEMA DE CIDADES DE ESPAÑA (IGN.ES)

Ciudad-Mapa_02